6-12 AY BEBEK BESLENMESİ

Bebek ve çocuk beslenmesinde uzmanlaşmış, çocuk doktoruyla birlikte çalışarak hizmet veren bir diyetisyenden aldığımız bilgileri, kendisinin izniyle buradan aktarıyoruz.

DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN UNSURLAR

 0-1 yaş, büyüme ve gelişmenin en hızlı olduğu, sağlıklı bir yapı ve davranış gelişimi için, kritik bir dönem olarak ifade edilmektedir.

Bu dönemde büyümede duraklama, bazı mikro besin öğelerinin yetersizliği ve ishal(diyare) gibi çocukluk çağı hastalıkları sıklıkla görülmekte, erken yaşlarda oluşmuş büyüme geriliğinin 2 yaştan sonra düzeltilmesinin oldukça zor olduğudur.

Bu dönemdeki yanlış uygulamalar, belirgin morbidite, mortalite, geciken zihinsel ve motor gelişim ile şekillendirilmektedir. Bebek beslenmesinde doğumdan itibaren anne sütü ile beslenmenin büyük önemi tartışılmazdır. Bebekler çok kısa bir süre bile olsa anne sütü aldıklarında, anne sütü almayan bebeklere göre malnütrisyon (kötü beslenme sonucu büyüme ve gelişme geriliği) ve büyümede duraklamanın daha nadir, bebek ölümlerinin ise altı kat daha az görüldüğü bilinmektedir.

0-6 AY SADECE ANNE SÜTÜ

İlk 6 ay boyunca ‘anne sütü’ bebeğin bütün gereksinmelerini tek başına karşılar.

Anne sütü bebek için en ideal besindir.

Anne sütü, hayvan sütlerine göre bebek için daha yararlıdır.

Anne sütünde besin öğelerinin biyoyararlılığını artıran faktörler bulunur.

Anne sütünde bulunan immünolojik faktörler, bebeğin bağışıklık sistemini korur.

Anne sütü, içeriğinin yenidoğanın gereksinmelerine göre değişmesi, enfeksiyonlara karşı koruyucu özellik taşıması, bebeğin fizyolojik ve psiko-sosyal gereksinmelerini ilk 6 ay tek başına karşılaması ve ekonomik olması özellikleri ile 0-6 aylık bebekler için en uygun besindir.

İleriki yaşlarda gelişebilecek obezite riskini azaltıcı etkisi araştırmalarla belirlenmiştir.

ANNE SÜTÜNÜN VERİMİ HANGİ FAKTÖRLERE BAĞLIDIR

-Süt verimini arttıran en önemli olay, bebeğin göğüs ucunu, çevresindeki kahverengi kısmı (areola) ağzına alarak, göğüs ucu reseptörlerini uyarması ve tüm gücüyle emmesidir. Bu olayda doğru emzirme tekniğinin uygulanması büyük önem taşır.

-Annenin, sütün yeterliliğine ve verimliliğine inanması; anne sütünün bebek için en ideal besin olduğunun bilincinde olmasıdır. Laktasyon (emziklilik) döneminde, annenin sütünün yeterli olabileceğine dair motivasyonu, psikolojisi ve stresten uzak olması oldukça önemlidir.

-Annenin yeterli ve dengeli beslenmesi ile sıvı alımı yeterli düzeyde olmalıdır.

6. AYDAN İTİBAREN ANNE SÜTÜ İLE BİRLİKTE TAMAMLAYICI BESİNLER

Anne sütü, yenidoğanın gereksinimi olan tüm besin öğelerini karşılayamaz duruma geldiğinde yenidoğanın diyetine eklemeler yapmak gerekmektedir. Tamamlayıcı beslenme, tümüyle anne sütü ile beslenmeden çocuk beslenmesine geçiş olarak tanımlanabilecek bir dönem, tamamlayıcı besin ise tamamlayıcı beslenme döneminde anne sütü dışında bebeğe verilen herhangi bir besin olarak tanımlanmaktadır.

NEDEN TAMALAYICI BESLENME?

Enerji ve besin öğelerine olan gereksinimleri farklıdır. 6.  aydan itibaren bebeklerin enerji, protein, vitamin, mineral gereksinimleri farklılaşmakta ve gastrointestinal gelişimleri olgunlaşmaktadır.

Bebeklikten sonraki geçiş döneminde sindirim sistemi işlevleri ve salgıları değişkenlik göstermektedir.

Çocukların beslenmesinde özellikle besinlerin hazırlanması ve besin tüketimlerinin izlenmesi gerekmektedir. Bebek destekli oturabilmeli, baş-boyun hareketlerini denetleyecek ve besini ağız içinde çevirip yutabilecek nöromüsküler gelişimi göstermelidir. 6. ay ve sonrasında yumuşak, püre kıvamında sulu besinlerin kaşıkla verilmesi, pasif olarak ağızdan beslenmenin başladığının bir göstergesidir. Bu dönemde iki elle kavrama ve baş denetimi gelişmiş olmalıdır.

Yeterli bir tamamlayıcı beslenme, enerji, protein ve mikro besin öğelerinden (Fe, Zn, Ca, A vit, C vit, folat) zengin, kontamine olmamış (patojen, toksit, zararlı kimyasallar içermeyen) tuzlu, baharatlı olmayan, gereksinim duyulan miktarlara rahatlıkla ulaşılabilen bir beslenmedir.

Yapılan çalışmalarda, tamamlayıcı besinlere erken başlamanın anne sütü ile beslenme süresini kısalttığı, anne sütündeki demir ve çinko gibi önemli besin öğelerinin alımını azalttığı belirtilmektedir. Besinlerde ya da sıvılarda bulunabilen mikrobiyal patojenler nedeni ile yenidoğanda diyare ve besin alerjileri riskinin arttığı ve laktasyonun etkinliği azalacağı için anne sütünün, anneyi yeni gebelikten koruyucu özelliğini de azaltmaktadır.

Tamamlayıcı besinlere geç başlanması ise bebeğin büyümesini durdurabileceği veya yavaşlatabileceği, malnütrisyon ve mikro besin öğesi eksikliği oluşum riskini de arttırır.

9,10,11,12 AYLIK BEBEKLERİN TÜKETEBİLECEĞİ BESİNLER

-Anne sütü

-Devam sütü (3. grup mamalar)

-Önceki beslenme alışkanlıklarına ve kendi deneyimlerine göre iyi ezilmiş, yutabileceği kıvamdaki, evde pişen tüm yemekleri baharatsız, acısız olmak koşulu ile tüketebilir.

-Aile sofrasına oturabilir.

AYLARA GÖRE VERİLMESİ GEREKN BESİNLER

6. AYDAN İTİBAREN

-Anne sütü

-Devam mamaları (2. grup mamalar)

-Yoğurt

-Sebze suyu

-Taze sıkılmış meyve suyu (tercihen elma suyu)

-Yumurta sarısı (1/8 oranında başlanır, yavaş yavaş miktarı arttırılır, 3-4 gün ara ile 1/4 , ½  ve tam yumurta sarısı verilir

-Pekmez

7. AYDAN İTİBAREN

-Anne sütü

-Devam mamaları (2. grup mamalar)

-6. aydayken başlanan diğer tamamlayıcı besinleri tümü

-Sebze çorbaları, tahıl (iyi ezilmiş) içeren çorbalar ve mercimek çorba.

-Püre kıvamındaki sebze yemekleri

-Meyve püresi (tercihen elma)

-Tam yumurta sarısı

-Ekmek içi (tüketebileceği yumuşaklıkta beyaz ekmek)

-Bitkisel sıvı yağlar (Zeytinyağı, ayçiçeği yağı)

-Et (dana eti, tavuk eti, balık eti) (et, kolay tüketilebilir olması için, kıyma şeklinde sebze çorbalarına ve yemeklerine eklenebilir)

8. AYDAN İTİBAREN

-Anne sütü

-Devam mamaları (3. grup mamalar)

-6. ve 7. ayda başlanan diğer tamamlayıcı besinlerin tümü

-İyi ezilmiş, yutabileceği kıvamdaki evde pişen tüm yemekler (etli, sebzeli, baharatsız, acısız, tuzsuz)

Örneğin, etli sebze yemekleri, baharatsız hazırlanmış köfte, patates püresi, makarna, pilav (pirinç, bulgur) kurubaklagil ezmeleri (özellikle mercimek)

-Tam yumurta sarısı veya peynir

TÜKETİLMEMESİ GEREKEN BESİNLER

-Şeker

Doğumdan itibaren bebeğin şekeri sadece ‘laktoz’dur. Laktoz süt şekeridir ve tatlılık derecesi sükroz (çay şekeri-sakkaroz) ve glikozdan çok daha azdır. Anne sütünde (%6.8-7) hayvan sütlerine (%4.5) göre daha fazladır.

-Görünür yağlar (tereyağı, hayvan yağları, kuyruk yağı)

-Şekerli, pirinç unlu muhallebi

-Çikolata, katkı maddesi içeren tüm yiyecekler.

1 YAŞINA KADAR TÜKETİLMESİ ÖNERİLMEYEN BESİNLER

-İnek sütü

-Bal

-Sakatatlar (karaciğer, vb)

ÖNEMLİ NOTLAR ve ÖNERİLER

-Balık vermeye 7.-8.  aydan itibaren başlanabilir; ancak alerjik özelliği olduğu için, önce çok küçük bir parça ile başlanmalı, eğer alerjik reaksiyon göstermiyorsa, yavaş yavaş miktarı arttırılarak verilebilir.

-Yemek suları besleyici değildir, özellikle sadece yemek suları bebeğe verilmemelidir.

-Yumurta beyazı 8. aydan itibaren başlanabilir; ancak alerjik özelliği (alerjen protein içerir) olduğu için, önce çok küçük bir parça ile başlanmalı, eğer alerjik reaksiyon göstermiyorsa, yavaş yavaş miktarı arttırılarak verilebilir.

-Peynir, pastörize veya UHT yöntemi ile sterilize edilmiş olmalı, yumurta ile dönüşümlü olarak verilebilir. Aynı öğünde böbrek solüt yükünü arttırdığı için verilmemelidir.

-Sebze yemekleri zeytinyağı ile pişirilmelidir. Tahıl yemekleri ve çorbalarda ayçiçeği yağı kullanılabilir.

-Anne sütünün hiç verilemediği ya da çok azaldığı durumlarda doktor veya diyetisyen kontrolünde devam sütü verilebilir.

-Mamalar kullanım tariflerine göre hazırlanmalıdır. (30 cc suya 1 ölçek mama). Mamaya süt, un ve benzeri ürünler eklenmemeli, mama çok sulandırılmamalı ya da çok konsantre olmamalı, pişirilmemeli ve artan mamalar tekrar kullanılmamalıdır.

-Yiyecekleri karıştırarak, bulamaç halinde vermeyiniz. (özellikle 11. aydan sonrası için)

-1-3 arası (toddler dönemi) farkındalık artar. Besinlerin lezzetine ayrı ayrı alışmalı ve besinleri yavaş yavaş tanıyabilmelidir.

-0-1 yaş arası tuz tüketilmesi, bebeklerin böbreklerinin fazla sodyumu atamamasından dolayı zararlıdır. Fazla tuz tüketimi, hipertansiyon, böbrek rahatsızlıkları gibi hastalıklara yakalanma oranını arttırır. (yetişkinlerin ihtiyacı günde max. 5 gr-1 silme tatlı kaşığı- iken, Türkiye’de kişi başına tüketilen tuz miktarı bunun 4 katı-18gr.)

-Ekmek çeşidi olarak, beyaz ekmek kullanılmalı. Kepekli, çavdarlı ekmek ve ürünler, bebeklerde vitamin ve minerallerin emilimini engelleyerek yetersizliğine yol açabilir. (kepek ve çavdar ekmekleri çocuk beslenmesinde kesinlikle önerilmez-yetişkinlere diyetlerinde verilir-tam tahıllı ekmek de okul çağına kadar verilmemelidir)

-Alerjik reaksiyon görülmüyorsa, haftanın belirli günleri mutlaka balık (somon, sardalya) tüketilmelidir. Omega 3, çoklu doymamış yağ asitlerini (EPA, DHA) içerir.

- Pişirilen yemekler, 2 günden uzun bir süre geçmişse bebeğe verilmemeli ve yemek max. 2 kez ısıtılmış olmalıdır.

-Ek gıdalara yoğurtla başlamak doğrudur. Çünkü sebze çorbası ile başlandığında en az 3-4 besin ile karşılaşılmış olunur.

-Günde 2 çeşit meyve tüketilmelidir, elma hem ishale hem de kabızlığa iyi gelmesi ve besin değerleri açısından çok iyi bir meyvedir.

-Hazır yiyeceklerin içindeki maddeler (sükroz -sakaroz-çay şekeri, fruktoz…vb) mutlaka kontrol edilmelidir. İçlerinde katkı maddeleri bulunmamalı, ya da izin verilen maddeler, izin verilen ölçülerde olmalıdır.

-Yemeklerde fındık yağı ve mısır özü yağı (genetiğiyle en çok oynanan besin maddesi mısırdır) kullanılmamalıdır.

-Baharatlar mikotoksin içerebilir ve vücudu bunu tolare edemeyebilir ve alerjik durumlarla (dudaklarda şişme, ishal, karın ağrısı, deride şişme…vb) karşılaşılabilir. Ayrıca bebeğin lezzetlerine şimdiden alışmaması daha doğrudur.

-Bal, arıların bıraktığı bir sıvı yüzünden, ciğer ise depo organı olduğu için alerjik besinlerdir.

-Bebek bisküvileri ve kavanoz mamaları, ancak zor durumda kalındığında verilmelidir. 

 

1050 KCAL’LİK ÖRNEK BESLENME PROGRAMI

GECE: Anne sütü (emzirme)

UYANINCA: Anne sütü (emzirme)

SABAH:

1 orta boy yumurta (tam, 50 gr) veya 1 kibrit kutusu beyaz peynir (30gr) gün aşırı dönüşümlü)

1 ince dilim beyaz ekmek (25 gr)

2 tatlı kaşığı pekmez (10 gr)

60 cc 3. grup mama da eklenebilir.

ARA ÖĞÜN (KUŞLUK)

2 yemek kaşığı (tepeleme) yoğurt (75 gr.) ve 1 adet (100 gr.) meyve (tercihen elma) veya 1 adet (100 gr.) meyveden yapılmış püre ya da 1 çay bardağı (100ml) taze sıkılmış meyve suyu (tercihen elma suyu)

ÖĞLE

Kıymalı ve pirinçli sebze yemeği veya çorbası, ½ ince dilim beyaz ekmek (13 gr)

ARA ÖĞÜN (İKİNDİ)

2 yemek kaşığı (tepeleme) yoğurt (75 gr.) ve 1 adet (100 gr.) meyve veya 1 adet (100 gr.) meyveden yapılmış püre ya da 1 çay bardağı (100ml) taze sıkılmış meyve suyu

İKİNDİ:Anne sütü (emzirme)

AKŞAM:

Kıymalı ve pirinçli sebze yemeği veya çorbası, ½ ince dilim beyaz ekmek (13 gr)

GECE: Anne sütü (emzirme)

Not: Bu sadece örnek bir programdır. Çocuğun ihtiyaçlarına, kilosuna…vs. göre değişkenlik gösterebilir.